Pojęcia segregacji pionowej i segregacji poziomej bardzo często są używane w celu odzwierciedlenia zjawiska nieproporcjonalnego rozmieszczenia populacji aktywnych zawodowo kobiet i mężczyzn w poszczególnych działach gospodarki czy sektorach.

Segregacja pozioma to zjawisko znaczącej liczebnej przewagi jednej płci nad drugą w określonym obszarze gospodarki lub branży. Nadreprezentacja kobiet lub mężczyzn stanowi zazwyczaj odzwierciedlenie stereotypowego postrzegania poszczególnych sektorów i branż jako „typowo” kobiece lub męskie.

Zjawisko segregacji poziomej może mieć charakter dyskryminacyjny, jeśli w praktyce oznacza pomijanie w zatrudnianiu tych osób, które chcą pracować w branży lub na stanowisku zazwyczaj stereotypowo przypisanym osobom płci przeciwnej. W tej sytuacji decyzja o odrzuceniu kandydatury danej osoby nie jest podyktowana kryteriami merytorycznymi (np. brakiem odpowiednich kompetencji i kwalifikacji), ale faktem, że wybór zawodu/branży odbiega od tego, który jest postrzegany jako „typowy” dla danej płci.

Omawiając zjawisko segregacji poziomej należy mieć równocześnie na uwadze, że jest ono także konsekwencją wcześniejszych wyborów edukacyjnych kobiet i mężczyzn. Przykładowo, kierunki studiów które były zdominowane przez kobiety w roku akademickim 2016/2017 to: opieka społeczna (87,1% kobiet wśród osób studiujących na kierunku), pedagogika (80,7% kobiet), kierunki językowe (79,0% kobiet), biologia (77,8% kobiet) oraz usługi dla ludności (76,5% kobiet). Z kolei kierunki studiów, na których mężczyźni stanowili zdecydowaną większość to: technologia teleinformacyjna (12,2% kobiet), kierunki inżynieryjno-techniczne (24,8% kobiet), usługi transportowe (27,8 % kobiet), ochrona i bezpieczeństwo (43,7% kobiet). Kierunki studiów zdominowane przez mężczyzn są jednocześnie bardzo często kierunkami, na które jest wysokie zapotrzebowanie na rynku pracy oraz które dają duże szanse na wysokie zarobki. Tym samym wybory edukacyjne mężczyzn w większym stopniu dają im szansę na znalezienia zatrudnienia oraz lepiej płatną pracę. Równocześnie, kobiety częściej kształcą się na tych kierunkach, na których zdobywają wykształcenie nieatrakcyjne rynkowo czy w zawodach niskopłatnych.

Segregacja pionowa to z kolei zjawisko odzwierciedlające utrudniony dostęp kobiet do awansów oraz zajmowania wyższych stanowisk decyzyjnych. Zazwyczaj, gdy mowa o segregacji pionowanej wskazuje się tzw. „szklane zjawiska”, czyli dyskryminacyjne mechanizmy w miejscu pracy, które skutecznie uniemożliwiają awans i rozwój kariery zawodowej kobiet.

Zjawisko segregacji pionowej nie wynika z przyczyn formalnych, lecz ze stereotypów płci lub kultury organizacyjnej firmy. W efekcie kobietom zbliżającym się do szczytu hierarchii pracowniczych w zakładach pracy coraz trudniej awansować, a najwyższe stanowiska decyzyjne w firmach pozostają zazwyczaj poza ich zasięgiem. Zjawisko „szklanego sufitu” zazwyczaj przejawia się deprecjonowaniem osiągnięć i doświadczeń zawodowych żeńskich kandydatek, proponowaniem kobietom niższego wynagrodzenia niż mają mężczyźni piastujący podobne stanowiska czy wreszcie preferowaniem męskich kandydatur w procesie rekrutacji.

Potwierdzeniem, że zjawisko segregacji pionowej ma miejsce są dane liczbowe odzwierciedlające odsetek kobiet na najwyższych stanowiskach decyzyjnych. Kobiety w Polsce zajmują aż 40% najwyższych stanowisk w firmach. Niemniej jednak reprezentacja ta jest zdecydowanie mniejsza na wyższych szczeblach decyzyjnych:

15,7% - tyle wynosi udział kobiet w radach nadzorczych

12,2% - tyle wynosi udział kobiet  w zarządach

8% - tyle wynosi udział kobiet wśród osób zajmujących stanowisko prezesa zarządu lub dyrektora zarządzającego

5,5% - tyle wynosi udział kobiet na najwyższych szczeblach zarządzania.

Źródło:
Women in Business, Grant Thornton, 2017
Rynek pracy wobec zmian demograficznych, Instytut Obywatelski, 2013